Vooronderzoek

In 2009 is de GGD Rotterdam-Rijnmond samen met het Erasmus MC gestart met onderzoek naar handhygiëne in kinderdagverblijven. Het onderzoek bestond uit twee fases. De eerste fase bestond uit vooronderzoek waarbij in kaart is gebracht in hoeverre de handhygiënerichtlijn in kinderdagverblijven wordt nageleefd en wat de determinanten van handhygiënegedrag zijn. Op basis van de resultaten van dit onderzoek is in de tweede fase het interventieprogramma “Heel gewoon, Handen schoon” ontwikkeld en geëvalueerd

Met observationeel onderzoek is in kaart gebracht in hoeverre de handhygiënerichtlijn werd nageleefd. Het Landelijk Centrum voor Hygiëne en Veiligheid (LCHV) heeft een handhygiënerichtlijn ontwikkeld voor kinderdagverblijven. Daarin staan de momenten waarop pedagogisch medewerkers hun handen moeten wassen, namelijk vóór het aanraken en bereiden van voedsel, vóór het eten of helpen bij eten, vóór wondverzorging, na toiletgebruik/billen afvegen, na hoesten/niezen/snuiten, na het verschonen van een kind, en na contact met lichaamsvochten (bijv. speeksel, snot, braaksel).

In totaal werden in 122 kinderdagverblijven, 350 pedagogisch medewerkers geobserveerd en 2003 momenten waarop de handen gewassen moesten worden. Wij observeerden dat gemiddeld bij 42% van de handhygiëne momenten de handen ook daadwerkelijk werden gewassen. Er was dus ruimte om de handhygiëne in Nederlandse kinderdagverblijven verder te verbeteren.

Er is ook gekeken naar welke factoren bepalen of een pedagogisch medewerker haar/zijn handen wast, dit zijn zogenaamde determinanten van handhygiëne. Er is onderscheid gemaakt tussen omgevingsdeterminanten en socio-cognitieve determinanten. De invloed van verschillende omgevingsdeterminanten op handhygiëne is onderzocht, zoals o.a. het aantal wasbakken, het aantal handdoek- en zeepvoorzieningen, maar ook het soort handdoek- en zeepvoorzieningen. De resultaten lieten zien dat pedagogisch medewerkers de handhygiënerichtlijn het beste naleven als er alleen papieren handdoekjes aanwezig waren op een groep, vergeleken met alleen stoffen handdoeken of een combinatie van stoffen en papieren handdoeken.

Daarnaast was er een vragenlijstonderzoek. De vragenlijst werd door alle 350 pedagogisch medewerkers die waren geobserveerd ingevuld. Met de vragenlijst is de zelf-gerapporteerde naleving met de handhygiënerichtlijn in kaart gebracht. Op een schaal van 0 (nooit) tot 10 (altijd), gaven pedagogisch medewerkers zichzelf gemiddeld een 8.7.

Ook waren er vragen om de socio-cognitieve determinanten te achterhalen. Het gaat hierbij om individuele factoren die het handen wassen kunnen beïnvloeden. Zo hebben we gekeken naar de invloed van kennis over de handhygiënerichtlijn op het handhygiëne gedrag. Pedagogisch medewerkers die meer kennisvragen goed beantwoordden, wasten ook vaker de handen. Daarnaast was het op de hoogte zijn van de handhygiënerichtlijn, het belang inzien van een goede handhygiëne en de ervaren gedragscontrole (i.e. het gevoel dat pedagogisch medewerkers de handen kunnen wassen, ook als de werkdruk hoog is of als ze worden afgeleid) van invloed op het naleven van de handhygiënerichtlijn. Ten slotte, werden de handen beter gewassen door pedagogisch medewerkers die aangaven dat handhygiëne een gewoonte was voor hen was.

Gebaseerd op deze resultaten hebben we het “Heel gewoon, Handen schoon” interventieprogramma ontwikkeld. Met het leveren van goede handhygiëne producten, waaronder de papieren handdoekjes, zijn alle materialen aanwezig om de handhygiënerichtlijn na te leven. Daarnaast worden pedagogisch medewerkers op de hoogte gesteld van de richtlijn door de kennistraining. Door de teamtrainingen wordt de ervaren gedragscontrole vergroot. Tijdens de teamtraining wordt namelijk o.a. besproken wat er moet gebeuren om de handen te kunnen reinigen, ook als er geen kraan in de buurt is, als de werkdruk heel hoog is of als pedagogisch medewerkers worden afgeleid door andere gebeurtenissen op de groep. Daarnaast zijn er de posters en stickers om pedagogisch medewerkers en kinderen er aan te herinneren dat de handen gewassen moeten worden. Op deze manier wordt handhygiëne een gewoonte.